Գրիգոր Նարեկացի

Կարեւոր թուականներ

1. մօտ 951

   Կը ծնի Վասպուրականի մէջ. թուականը մօտաւոր է, կը տրուին նաեւ մօտ 945-էն սկսեալ թուականներ։

2. 977

   Կը ձեռնադրուի քահանայ եւ կը գրէ «Երգ երգոցի մեկնութիւնը»՝ Արծրունեաց իշխան Գուրգէն-Խաչիկի համար։

3. 980-ականներ

   Կը գրէ թոնդրակեցիներու դէմ ուղղուած երկը։

4. մօտ 1002

   Նարեկավանքի մէջ կ՚աւարտէ «Մատեան ողբերգութեան»-ը։

5. մօտ 1003

   Կը վախճանի Նարեկի մէջ. կը պաշտպանուի նաեւ մօտ 1010–1011 թուականներու մահ։

6. 1173

   Կիլիկիոյ մէջ Ներսէս Լամբրոնացիի համար կը պատրաստուի նկարազարդ ընդօրինակութիւն. ան այժմ Մատենադարանի մէջ է։

7. 1673

   «Մատեան ողբերգութեան»-ը առաջին անգամ կը տպագրուի Մարսէյլի մէջ։

8. 2015

   Փետրուար 21-ին կը հաստատուի որպէս Տիեզերական եկեղեցւոյ վարդապետ եւ ապրիլ 12-ին պաշտօնապէս կը հռչակուի։

Հետաքրքրական իրողութիւններ

• 01«Նարեկացի»-ն մականուն չէ, այլ տեղանուանական ածական. ան կը նշանակէ «Նարեկէն»՝ ըստ այն վանքին, ուր ան սորվեցաւ եւ գրեց։
• 02Հայերը «Մատեան ողբերգութեան»-ը կը կոչեն պարզապէս «Նարեկ», այնպէս որ նոյն բառը կրնայ նշանակել վայրը, մարդուն անունը եւ գիրքը։
• 03Իր թուականները անորոշ են. ծնունդը կը տրուի որպէս մօտ 945, 950 կամ 951, մահը՝ 1003 կամ մօտ 1010–1011։
• 04Զինք յաճախ կը ներկայացնեն որպէս մենակեաց խորհրդապաշտ, բայց թէ՛ հայրը, թէ՛ ուսուցիչը աստուածաբանական հեղինակներ էին, եւ գիտնականները երեքը կ՚անուանեն Նարեկի դպրոց։
• 05Այն պնդումը թէ ան ստեղծած է աւելի քան 2500 հայերէն բառ, կը շրջի ամէն տեղ, եւ ոչ մէկ ուսումնասիրութիւն երբեք չի նշուիր որպէս անոր աղբիւր։
• 06Նարեկավանքը հայաթափուեցաւ 1915-ին եւ քանդուեցաւ մօտ 1951-ին. այսօր տեղը մզկիթ կայ։

Առնչուող պատմական դէմքեր

• Անանիա Նարեկացի

  մահ. մօտ 980

  Նարեկավանքի հիմնադիրը, աստուածաբան հեղինակ եւ այն ազգականը, որ վանքին մէջ կրթեց Գրիգորը։

• Խոսրով Անձեւացի

  մօտ 900–963

  Գրիգորի հայրը՝ Անձեւացիքի եպիսկոպոսը եւ պատարագի մեկնութեան հեղինակը, բանադրուած քաղկեդոնական դիրքորոշումներու շուրջ վէճի մը մէջ։

• Ներսէս Լամբրոնացի

  1153–1198

  Կիլիկեան արքեպիսկոպոս եւ գիտնական, որ պատուիրեց «Մատեան ողբերգութեան» 1173-ի նկարազարդ ընդօրինակութիւնը, որ այժմ Մատենադարանի մէջ է։

Աղբիւրներ

• A. J. Hacikyan, G. Basmajian, E. S. Franchuk and N. Ouzounian (eds.). The Heritage of Armenian Literature, Volume II: From the Sixth to the Eighteenth Century — Wayne State University Press, 2000 ISBN 9780814330234The section's backbone series, at the volume that actually covers a tenth-century author — the other six writers cite Volume III, which begins where Narekatsi's period ends. Carries the literary-historical placement this article is built on: Narekatsi inside medieval Armenian letters rather than beside them, and the Book of Lamentations as a work of literature before it is anything else.
• Abraham Terian. From the Depths of the Heart: Annotated Translation of the Prayers of St. Gregory of Narek — Liturgical Press, 2021 ISBN 9780814684641An annotated scholarly translation by an Armenologist rather than a devotional edition, and the source of record here for the shape of the text: ninety-five chapters, the first-person address, the biblical saturation and the refusal of the book to resolve what it opens. Cited for what the work is and how it is built, and not for the biography, which it is not a biography of.
• Thomas J. Samuelian (translator). Speaking with God from the Depths of the Heart: The Armenian Prayer Book of St. Gregory of Narek — VEM Press, Yerevan, 2001 ISBN 9789993085317The bilingual translation that put the text in front of English readers, and the reason the article can say that this is the one medieval Armenian work a non-specialist is likely to have met. Cited for the reception and for the modern English title of the work; the article quotes neither this translation nor any other, which is deliberate — §33 of the commission, and the reason the literary section describes technique rather than reproducing lines still in copyright.
• Գրիգոր Նարեկացի — Հայկական սովետական հանրագիտարան (Armenian Soviet Encyclopedia), via Armenian Wikisource Այցելել աղբիւրինThe Armenian-language reference entry, and the source of the conventional 951–1003 dating this article uses while flagging it as a convention. It also supplies the works list, the education under Anania Narekatsi, and — usefully — two things it did not intend to supply. It records that Grigor and his teacher faced accusations of Tondrakian sympathy, which is the accusation half of that question; and it describes him as the founder of an Armenian literary renaissance and the summit of Armenian renaissance thought, which is the Soviet-era interpretive frame the article attributes rather than adopts. Cited as evidence of a scholarly position, including where the position is the thing being reported on.
• Pope Francis. Apostolic Letter for the proclamation of Saint Gregory of Narek as a Doctor of the Church — Holy See, 12 April 2015 Այցելել աղբիւրինThe primary document for the second of the two 2015 events, and the reason the article can date the proclamation exactly. Cited for the Catholic recognition and for nothing else: a Vatican document is authoritative about what the Vatican did in 2015 and is not a source for tenth-century chronology, and the article keeps those on opposite sides of the same section.
• St. Gregory of Narek, Doctor of the Church — Holy See Press Office, Vatican Information Service bulletin, 23 February 2015 Այցելել աղբիւրինThe first of the two events, which almost every account merges into the second. The bulletin records that on Saturday 21 February 2015 the Pope received Cardinal Angelo Amato, prefect of the Congregation for the Causes of Saints, and confirmed the proposal to grant the title; the announcement followed days later, which is why 23 February also circulates as the date. Cited to keep the confirmation and the proclamation apart. The bulletin as published also carries an obvious slip in its biographical line, giving both birth and death as 1005, which is a useful reminder that a primary source is primary about its own subject and not about everything it mentions.